ایستادگی در طوفان جنگ؛ از روایت رنج‌های خاموش تا پایداری «شبکه کمک» بر مشی زندگی
۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵
جنگ اخیر و شرایط بحرانی اسفندماه، یکی از سخت‌ترین و نفس‌گیرترین آوردگاه‌ها برای کار مدنی بود؛ دورانی که هم‌زمان با قطع اینترنت و مخدوش شدن اعتماد عمومی به رسانه‌های رسمی به‌واسطه یک‌طرفه‌بودن آن‌ها، جامعه را در هاله‌ای از بحران و ناامنی فرو برد. در چنین فضایی، «شبکه کمک» تلاش کرد با حضور میدانی خود در جمع امدادگران حوزه های نجات و سلامت و مردم جنگ‌زده و آسیب دیده، صدای رنج‌های خاموش باشد.
رویکرد پیشگیرانه، نشست‌ها و لابی‌گری
بر اساس ارزیابی‌های درون‌گروهی، پیشنهاد کلیدی بر این قرار گرفت که شبکه باید در این مقطع با رویکردی پیشگیرانه وارد میدان شود. این رویکرد شامل برگزاری نشست‌های تخصصی، فعال‌سازی جریان لابی‌گری و اتخاذ مواضع جدی و هماهنگ مدنی بود. طبق این راهبرد، تصمیم بر آن شد که حتی اگر جنگ خارجی تحمیل شود، حرکتِ مدافع زندگی باید با مواضع صریح ادامه یابد؛ و در صورتی که جنگ زمینی یا درگیری‌های داخلی شدت گیرد، اولویت اصلی بر اتخاذ مواضع پیشگیرانه در برابر چنگ و تنش داخلی متمرکز گردد.
حضور میدانی، سر زدن به مناطق بمباران‌شده ، هتل‌ها و نهادهای امدادی
حضور میدانی در مناطق بمباران‌شده و بازدید از محله ها و هتل‌هایی که جنگ‌زدگان در آن‌ها اسکان یافته بودند، از جمله اقداماتی بود که برای نزدیک شدن به متن واقعیت و درک ابعاد انسانی فاجعه انجام گرفت. در این راستا ، دیدار با کادر درمان ، امدادگران اورژانس و هلال احمر اقدام دیگری بود که در روزهای آغازین سال توسط جمعی از اعضای شبکه کمک انجام شد و متعاقب آن حمایت هایی از طرف برخی حامیان به اهالی این مناطق و نهادهای امدادگر صورت گرفت.
گذر از بحران هویت و روز جهانی سمن‌ها
در آن روزها، خودِ نهادهای مدنی نیز دچار بحران هویت شده بودند؛ به همین دلیل، با بهره‌گیری از برنامه‌ها و گرامیداشت روز جهانی سازمان‌های مردم‌نهاد، تلاش شد تا تجربیات آن دسته از تشکل‌هایی که پیش‌تر از بحران‌های مشابه عبور کرده بودند، مرور و بازخوانی شود تا مسیر برای تاب‌آوری دیگران هموارتر گردد.
انتشار بیانیه و پیگیری حقوقی آزادی زندانیان سیاسی
موازی با این رایزنی‌ها و رویکردهای میدانی، شبکه کمک اقدامات عملیاتی خود را در حوزه دادخواهی و حقوق زندانیان بخصوص کودکان همچنان ادامه داد:
بیانیه رسمی: انتشار بیانیه «موج دوم حرکت مدنی زندگی علیه جنگ» به عنوان موضع‌گیری صریح در برابر بحران و جنگ.
پیگیری حقوقی: ارسال نامه رسمی به قوه قضاییه با محوریت پیگیری وضعیت زندانیان سیاسی و تلاش برای آزادی آن‌ها در بستر فضای امنیتی و خطیر کشور.
چالش‌های کنشگری مدنی در سایه جنگ
تجربه فعالیت‌های شبکه کمک در این مقطع نشان داد که جنگ اخیر چه اندازه آوردگاه سختی برای کار مدنی است. از یک سو، تنگی فزاینده فضای سیاسی و امنیتی و اختلاف‌نظر در نحوه عاملیت‌بخشی به بدنه اجتماعی هرگونه پویایی سازمان‌یافته را با آسیب مواجه می‌سازد و از سوی دیگر، پراکندگی کانال‌های ارتباطی، قطعی ارتباطات و محدودیت در ابزارهای اثرگذاری، پیگیری مطالبات و حضور میدانی را دشوارتر می‌کند. با این حال، استمرار این مواضع نشان داد که نهادهای مدنی حتی در سخت‌ترین شرایط نیز تلاش می‌کنند به عنوان واسطه‌ای میان رویکردهای پیشگیرانه و دفاع از حریم جامعه عمل کنند.
کارنامه‌های بیشتر
پایداری بر مشی خشونت‌پرهیز؛ مرارت‌های کنشگری «شبکه کمک» در بحران دی‌ماه ۱۴۰۴
۲۹ دی ۱۴۰۴قتی تنش‌ها و تلاطم‌های اجتماعی سرریز می‌شوند، عیار نهادهای مدنی در میزان پایداری آن‌ها بر مشی خشونت‌پرهیز و مواجهه مسئولانه با بحران سنجیده می‌شود. ایستادن در میان آتش خشونت و اصرار بر روش‌های غیرقهرآمیز، کنشگری مدنی را با مرارت‌ها و فشارهای مضاعفی روبه‌رو می‌سازد. بازخوانی فعالیت‌های «شبکه کمک» در بحران دی‌ماه ۱۴۰۴، گویای تلاشی هدفمند و فرساینده برای صیانت از حقوق کودکان، مستندسازی رنج‌ها، رایزنی‌های حقوقی و حفظ انسجام مدنی در برابر مواضع ساختاری و رفتارهای خشونت‌آمیز است.
زندگی علیه جنگ؛ واکاوی کنشگری و مواضع «شبکه کمک» در جنگ ۱۲ روزه
۱۵ تیر ۱۴۰۴جامعه مدنی، پیش از وقوع منازعه، نشانه‌های خطر را رصد کرده بود؛ اما هجوم ناگهانی سایه جنگ به آستانه پایتخت در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴، موجی از شوک و اضطراب را در سراسر کشور برانگیخت. در این مقطع بحرانی، احساس مسئولیت ملی برای نهادهای مدنی و از جمله «شبکه کمک»، به امری حیاتی بدل گشت. بازخوانی کارنامه این شبکه در آن روزهای پرالتهاب، گویای تلاشی هدفمند و مسئولانه در راستای مستندسازی واقعیت‌ها، واکاوی ابعاد چندوجهی بحران و پاسداری از مطالبات مدنی است.
میدان‌داریِ مدنی در روزهای سخت؛ عملکرد و تجارب «شبکه کمک» در زلزله خوی
۲۹ بهمن ۱۴۰۱وقتی زمین می‌لرزد و خانه‌ها آوار می‌شوند، آنچه بیش از هر چیز اهمیت می‌یابد، سرعت عمل در میدان، هماهنگی میان نهادهای مدنی و التیام‌بخشی به زخم‌های روحی و جسمی آسیب‌دیدگان است. مرور فعالیت‌های «شبکه کمک» در حادثه زلزله خوی، روایتگر تلاشی برخاسته از دل مسئولیت اجتماعی برای ایجاد پیوند میان گروه‌های امدادی، مستندسازی تجارب محلی و فریاد مطالبات برحق مردم زلزله‌زده در برابر رنج‌های تکرارشده است.